Uchylenie decyzji administracyjnej

Decyzja

Decyzja administracyjna, zgodnie z art. 104 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 1960 nr. 30, poz. 168 z późn. zm.) dalej „kpa” stanowi akt administracyjny, na podstawie którego organ administracji publicznej załatwia daną sprawę. Istotnym jest, iż decyzja administracyjna rozstrzyga sprawę, co do jej istoty w całości lub w części, ewentualnie w inny sposób kończy postępowanie.

Zgodnie z doktryną stanowi ona władcze, jednostronne oświadczenie woli organu rozstrzygającego sprawę i przesądza o istnieniu stosunku prawego określonego w jej osnowie. Wydawana jest w oparciu o przepisy prawa administracyjnego i określa sytuację prawną konkretnego adresata. - (Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. prof. zw. dr hab. Marek Wierzbowski, red. prof. dr hab. Aleksandra Wiktorowska)

Zgodnie z art. 17 kpa decyzje administracyjne cechują się trwałością, co oznacza iż są one ostateczne, o ile nie przysługuje od niech odwołanie lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Kodeks postępowania administracyjnego przewiduje jednakże pewne wyjątki od zasady trwałości decyzji administracyjnej, do których należy m. in. uchylenie przedmiotowego aktu. Powyższe oznacza, iż nawet decyzja ostateczna może zostać uchylona, o ile zachodzą okoliczności wskazane przez ustawodawcę w art. 154 i 155 kpa.

Należy w tym miejscu wyjaśnić, iż art. 154 kpa ma zastosowanie w sytuacji gdy na mocy wydanej decyzji ostatecznej, strona postępowania nie nabyła jakiegokolwiek prawa, natomiast art. 155 kpa zastosować należy gdy strona postępowania na mocy wydanej decyzji takie prawo nabyła.

Poprzez nienabycie prawa przez stronę postępowania należy rozumieć każdą sytuację, w której nie zostało zaspokojone jej żądanie, a tym samym wydana została decyzja negatywna. Istnieją w doktrynie i orzecznictwie spory, co do tego czy nałożenie na stronę postępowania obowiązku na mocy wydanej decyzji należy kwalifikować, jako nabycie prawa czy też wręcz przeciwnie.

Aktualnie w doktrynie przeważa stanowisko, że powyższą sytuację należy kwalifikować, jako nienabycie jakiegokolwiek prawa - (Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. prof. zw. dr hab. Marek Wierzbowski, red. prof. dr hab. Aleksandra Wiktorowska).

Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 maja 2003 r. w sprawie o sygn. akt IV SA 3205/01 podkreślił, iż „(...) "nabycie praw" może nastąpić również w decyzji nakładającej obowiązek (np. obowiązek rozbiórki obiektu budowlanego). Według poglądu NSA, przedstawionego w cytowanym orzeczeniu, "nabycie praw" użyte w art. 154 i 155 KPA rozumie się szeroko, przyjmując, że każde indywidualne rozstrzygnięcie prawne, które ma znamiona rozstrzygnięcia merytorycznego w sprawie i kształtuje sytuację prawną strony, należy traktować jako rozstrzygnięcie, na podstawie którego strona "nabyła prawa". W rozumieniu tych przepisów nabycie nie jest związane z rozstrzygnięciem pozytywnym lub negatywnym dla strony, ale z faktem, że decyzja swoim rozstrzygnięciem kształtuje sytuację prawną strony przez danie uprawnienia lub nałożenie obowiązku”.

Niemniej jednak w doktrynie podkreśla się, iż definiowanie pojęcia nabycia praw w sposób wskazany w powyższym wyroku jest zbyt szeroki. - (Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. prof. zw. dr hab. Marek Wierzbowski, red. prof. dr hab. Aleksandra Wiktorowska)

Koniecznym jest podkreślenie, iż aby doszło do uchylenia decyzji ostatecznej na mocy art. 154 kpa koniecznym jest aby przemawiał za tym interes społeczny lub słuszny interes strony, przy czym ten ostatni należy rozumieć, jako zobiektywizowaną i realnie istniejącą potrzebę ochrony prawnej.

Zgodnie z doktryną, decyzja uchylana w trybie art. 154 kpa nie musi być dotknięta wadą prawną, bowiem przepis ten możemy stosować zarówno do decyzji wydanych w sposób prawidłowy, jak i wadliwy. Jedynym ograniczeniem wyłączającym możliwość zastosowania art. 154 kpa jest sytuacja, w której decyzja zawiera w sobie wady kwalifikowane, powodujące nieważność decyzji zgodnie z dyspozycjami art. 156 § 1 kpa. - (Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. prof. zw. dr hab. Marek Wierzbowski, red. prof. dr hab. Aleksandra Wiktorowska)

Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 czerwca 2008 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 195/08 podkreślił, iż: „W sprawach, w których nie jest możliwe rozpoznanie sprawy w ramach tzw. uznania administracyjnego, wzruszenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 KPA nie jest możliwe”.

Warto również zwrócić uwagę, iż w orzecznictwie podnosi się, że „(...) decyzja wydawana w trybie art. 154 KPA musi być wydawana wobec tego samego adresata oraz w ramach tożsamego stanu prawnego, tj. stanu obowiązującego w dacie wydawania zmienianej decyzji” – wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 września 2002 r. w sprawie o sygn. akt III SA 330/01.

Przechodząc natomiast do uchylenia decyzji ostateczniej w trybie przewidzianym w art. 155 kpa, należy stwierdzić, jak wspominano powyżej, iż przesłanką konieczną do zastosowania niniejszej procedury jest nabycie prawa przez stronę postępowania. Bezwzględnym warunkiem do zastosowania przedmiotowego trybu jest również zgoda strony, która musi zostać wyrażona w sposób wyraźny i jednoznaczny. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 marca 1991 r. w sprawie o sygn. akt III ARN 32/90 podkreślił, iż „(...) zgoda strony na wzruszenie w całości lub w części decyzji, z której czerpie ona swe prawa, nie może być ani dorozumiana, ani domniemana”. Ponadto zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2007 r., w sprawie o sygn. akt II OSK 547/06 „Organ administracji nie może więc wydać na podstawie art. 155 KPA decyzji zmieniającej decyzję ostateczną, nie dysponując zgodą wszystkich stron postępowania uczestniczących w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną, w stosunku do której jedna ze stron złożyła wniosek o jej zmianę w trybie art. 155 KPA”.

Podobnie jak w art. 154 kpa, prawodawca w art. 155 kpa zastrzegł, iż koniecznym jest aby za uchylaniem decyzji ostatecznej przemawiał interes społeczny albo słuszny interes strony.

Należy podkreślić, iż postępowanie prowadzone zarówno w trybie art. 154 kpa, jak i art. 155 kpa nie prowadzi do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, bowiem ma na celu tylko i wyłącznie weryfikację wydanej już decyzji ostatecznej oraz uchylenie jej o ile przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. - wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 sierpnia 1997 r., w sprawie o sygn. akt III SA 854/96

Niezwykle istotnym jest również fakt, iż zgodnie z orzecznictwem tryb wznowienia postępowania oraz procedura uchylenia decyzji administracyjnej (uregulowana w art. 155 kpa) są postepowaniami całkowicie od siebie odrębnymi, co potwierdzone zostało w wyroku z dnia 3 grudnia 2009 r., wydanym przez Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 274/09

Podsumowując procedurę uchylenia decyzji w trybie art. 154 kpa i art. 155 kpa należy podkreślić, iż uchyleniu mogą ulec jedynie decyzje ostateczne i konstytutywne, niedotknięte wadami prawnymi, o których mowa w art. 145 § 1 kpa lub art. 156 § 1 kpa, posiadające charakter uznaniowy, przy zachowaniu dyspozycji art. 154 lub 155 kpa. - (Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, red. prof. zw. dr hab. Marek Wierzbowski, red. prof. dr hab. Aleksandra Wiktorowska)

Zespół Kancelarii pod redakcją Marleny Katarzyny Kot